
مهمترین حالات مشروعیت جهاد
1-دفاع از هجوم دشمنان بر سرزمین واموال مسلمانان.
2-برای آزادی عقیده ونشردعوت اسلامی،وجلوگیری ازایجادفتنه دردین.
پس اگردشمنان اسلام مانع تبلیغ و رساندن دین شوند ،واجب است با
روش دیگری به هدف دست یافت وآن جهاد است.
۳-جهادبرای نصرت ویاری رساندن مسلمان،چه فردی باشدچه جمعی..
العافات الدولیة فی الاسلام،ص30-32
آنچه سبب جهاد در اسلام می شود،عبارتند از:
1-دفاع از عقیده.
2-دفاع از جان ،مال ،وطن.
3-تادیب خائنان و منافقان.
الاسلام نظام انسانی،ص189سید قطب،مجاهد شهید،از اسباب جهاد این گونه نام می بردند.
«برمسلمانان لازم نیست که غیرمسلمانان را به پذیرفتن دینشان مجبور
کنند بلکه مکلف اند که:
1-مومنان را پشتیبانی وحمایت نمایند تا از دین وآیین شان برنگردند...
2-برای تحقق عدالت کبری درعالم.(تلاش نمایید).برای ادای این تکلیف
باید مسلمانان درهرجایی با ظلم وطغیان وسرکشی(برضد دین) به میدان
مبارزه بروند...اسلام دایم وهمیشگی در جهاد است.برای تحقق واعلاء
کلمة الله درزمین،یعنی استوارنظام سالم وصحیح اسلامی(باید جهادکرد)
السلام العالمی والاسلام،ص130-131«اگرکفارقدرت بگیرندوباتکیه برقدرتشان،مانع نشردین ودعوت اسلامی
بشوند ،و از استقرار واستقلال حکومت اسلامی جلوگیری کنند از ترس
عمومی شدن احکام اسلامی درجهان وبه طورکل،وقتی کفربخواهد اسلام
رامغلوب ومحصورنماید،باید به جهادی روی آوردوآن قدر جنگید تا کمر
کفر شکسته شود»
ارشاد الرشید،ص180آنچه ذکرشد،اسباب جهاد بودازمنظراندیشمندان اسلامی که می توانیم به
طور خلاصه یگویم زمانی از سوی مسلمانان جهاد مشروع می باشد که
این مراحل سپری شده باشند.
1-دعوت با تمام مراحل و شرایطش.
2-جزیه گرفتن ازآنانومراعات حال شان.
3- جنگ ومبارزه آن هم درشرایطی که اندیشمندان به آن اشاره داشتند»
مشهد الشهيد أبو الوليدالغامدي يسقط طائرة روسية
اسباب جهاد در اسلام
سبب سوم
پیامبر(ص)به دو علت جهاد می کردند.
1-دفع دشمنان ودفاع در مقابل تهاجماتشان.
2-تامین دعوت اسلامی به علت این که دعوت حق بود.
{العلاقات الدولیه ص92}
سبب چهارمبنای اسلام بر سلامت وامن وآرامش است و جنگ و درگیری فقط در دو
حالت جائز می باشد.
1- دفاع از نفس،آبرو وطن ومال ،هنگام تعدی وتجاوزاز سوی دشمنان.
۲- دفاع از دعوت الی الله ،هنگام که کسی راه آن را سد کند،همانند اذیت
کردن افرادی که ایمان آورده اند .ویا به وسیلۀ جلوگیری از ایمان آوردن
افراد ، یا با ممانعت کردن داعی از تبلیغ .{ فقه السنة ،ج2، ص613}
ودر جایی دیگر« بر چیده شدن ظلم از روی زمین »را نیز اضافه می کند
{عناصر القوة فی الاسلام،ص222}
سبب پنجم
بر مسلمانان واجب است در سه وقت جهاد کنند.
1- برای دفاع از مسلمانان علیه دشمنانی که بر آنان حمله ور شده اند .
2-هنگام دفاع ازمظلومان مسلمان،آنانیکه درممالک غیراسلامی زندگی
می کنند.
3-هنگام اذیت و آزار به خاطر دین ، عدم آزادی دینی ومذهبی ،به همین
جهت لازم است که مسلمانان در هر زمان و مکانی دعوت الی الله را
شروع نمایند،پس اگر آنان رااز دعوت الی الله منع کردند و یا افراد را از
قبول اسلام بازداشتندبایدبه جهاد روی ببرند...{الجهاد والنظم العسکریه
فی التفکیرالاسلامی ،ص58-60}.
اسباب جهاد در اسلام
چرا اسلام جهاد وفتال را جائز بلکه در صورتی فرض عین وافضل ترین
اعمال قرار داده است و کسانی را که برای اسلام و اعلای کلمة جهاد و
قتال می کنند مجاهدین ومحبوبان رب العالمین قرار داده است؟
سبب اول
اسلام روابط مسلمانان را با غیر مسلمانان ، برهم زیستی مسالمت آمیز
وامن وآرامش بنا نهاده است ،نه بر جنگ وخون ریزی ،مگر زمانی که
بخواهند به دین وآیین شان ضربه وارد کنند و یا از دعوت و تبلیغ دین
،ایشان را باز دارنند.پس در چنین وضعیتی بر مسلمانان جهاد فرض می
شود ، آن هم برای دفاع از شورش وتهاجم دشمنان ونیز برای پشتیبانی
از دعوت و تبلیغ...... اما اگر غیر مسلمانان از اذیت و آزار و تهاجم بر
مسلمانان دست بکشند وآنان را در رساندن و ابلاغ آیین اسلام ، آزاد
بگذارند ، مسلمانان حق ندارند شمشیر نشان دهند و جنگ به پا کنند.
(السیاسیةالشرعیه ص،76/77)
سبب دوم
آنچه سبب جهاد می گردد عقب راندن دشمنان از سرزمین های اسلامی
ونیز حمایت از دعوت اسلامی وآزادی دین می باشد . و تنها در چنین
محدوده ای،خداوند جهاد را مشروع قرار داده است.(القرآن والقتال ص،
8۹)شیخ محمد شلتوت درتفسیرش اضافه می کند:پاک نمودن سرزمین
از ضللم وطغیان طاغیان.

ادامه ی مطلب قبلی
دَرَجاتٍ مِنهُ وَمَغفِرَةً وَ رَحمَةً وَ کَانَ اللهُ غَفُوراً رَحِیماً(نساء/96)
درجات و مرتبه هایی «بس بزرگ از جانب او» به قولی مراد از درجات
در اینجا ، همان درجۀ سابق است به قولی دیگر معنی این است که حق
تعالی مجاهدان را بر خانه نشینان معذور، به یک درجه برتری داده،اما
مجاهدان رابرخانه نشینان جهاد گریزغیر معذور،به درجات ومرتبه های
بیشتری برتری بخشیده است در حدیث شریف به روایت ابوهریره آمده
است که رسول خدا(ص)فرمودنددربهشت صددرجه است وخداوندآنها را
برای مجاهدان فی سبیل الله آماده نموده وفاصلۀ میان هردودرجه،همانند
فاصلۀمیان آسمان وزمین است ونیزارزانی داشته است به آنان«آمرزش
و بخشایش را و خدا آمرزنده و مهربان است » چرا که عذر را می پذیرد
وپاداش را ارزانی می دارد باید دانست که این آیه بر جهاد فرض کفایی
دلالت دارد جهادفرض کفایی جهادی است که اگرتعدادکافی از مسلمانان
به آن بپردازند ،مجاهدان به سبب آن ازپاداش برخوردار میگردندوخانه
نشینان هم درنرفتن به آن گنهکار نمیشوند درحالی که اگرجهاد، فرض
عین باشد،یافرض کفایه باشدولی شمارکافی ازمسلمانان بدان نپرداخته
باشند ،دراین صورت خانه نشینان مرتکب گناه عظیمی شده اند چه به
سبب آن سزاوار ورود به دوزخ هستند اما این که چه وقت جهاد فرض
عین وچه وقت فرض کفایه است؟پاسخ به این سئوال تفصیلات بسیار
ی دارد،که اینک برخی ازاشکال آن رابه اختصاربیان میداریم. ۱-جهاد
فرض عین است،اگرامام(زمامدارمسلمانان)اعلام بسیج عمومی نفیرعام
نماید.2-جهاد فرض عین است ،اگر سرزمینی اسلامی مورد تهاجم قرار
بگیرد، دراین صورت اگراهالی آن توان دفاع ازخود را نداشتند،فرضیت
عینی به همجواران آنان انتقال می یابدوهمین طوردایره فرضیت قدم به
قدم گسترده ترمیشود تا آنکه کل امت رادربرمیگیرد.۳-جهادفرض عین
است اگر مرتدان یا کافران بر منطقه ای ازمناطق مسلمانان مسلط شده
باشند واگر همه مسلمانان در امنیت قرار داشته باشندجهاد فرض کفایه
است.یعنی دراین صورت،باید درراه انتشاردعوت اسلامی باجبهه ای از
جبهات دار حرب بجنگند.
مجاهدان بندگان محبوب خداوند متعال
جهاد درراه الله یکی ازعظیم ترین ومحبوب ترین احکامات خداوندمتعال
است وکسانی که در راه الله با مال و جان خود جهاد می کنند عظیم ترین
ومحبوب ترین بندگان خداوند متعال هستند زیرا که آنها به خاطر رضای
الله عزیزترین ومحبوب ترین چیزخودرا که جان باشد فدای رب العالمین
می کنند ،آنها کسانی هستند که به خاطر اعلای کلمة الله خود را فدا می
کنند آنها، آن انسانهای عظیمی هستند که هر وقت در فکر رضای مولای
خود هستند،آنها کسانی هستند که همیشه حامی مظلومان هستند خلاصه
این که آنها بسیار انسانهای عظیمی هستند چنانچه خداوند متعال در
مورد آنان میفرماید:لاَّ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِي الضَّرَرِ
وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَ
الِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنَى وَ فَضَّلَ اللّهُ
الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا (نساء/۹۵)
»مؤمنان خانه نشین غیراهل ضرر،با آن مجاهدانی که با مال وجان خود
در راه الله جهاد می کنند یکسان نیستند « اهل ضرر: اهل معاذیراند که
عذرهایی چون بیماری، معلولیت، نا بینایی ،لنگی وغیره به آنان ضرر
وارد نموده،تا بدان جا که از جهاد بازشان داشته است، پس اگر نیت و
عزم مؤمنان معذور فقط این باشد که در صورت نبود عذر،قطعا به جهاد
می رفتند،دراین صورت آن معذوران نیز در درجه ی مجاهدان قرارداشته
ومانند پاداش ایشان را دارند چنانکه در حدیث شریف آمده است: رسول
خدا (ص) در یکی از غزوات خطاب به مجاهدان فرمودند:قطعا در مدینه
مردمانی هستند که شما هیچ مسیری را نپیموده وهیچ وادی ای را پشت
سرنگذاشته اید،مگراینکه با شما درآن همراهند.اصحاب گفتند :یا رسول
الله (ص) در حالی که درمدینه هستند با ما همراهند؟ فرمودند:آری وجود
عذرایشان را بازداشته است آنگاه خدای عزوجل دربیان برتری مجاهدان
برخانه نشینان می فرماید:«خداوند کسانی را که با مال وجان خود جهاد
می کنند، به درجه ای بر خانه نشینان مزیت بخشیده » یعنی یاد و نام
آنان را بلند گردانیده وبا مدح وثنای خود،به ایشان برتری بخشیده است
.مراد از درجه ی برتری در اینجا، برتری آنها برغیر معذوران است، چه
دارندگان عذر در صورتی که نیتشان صحیح باشد ، درجه ای همانند با
مجاهدان را دارنند - چنانکه گفتیم « و خداوند همه را اعم از مجاهدان و
خانه نشینان را وعده نیکو داده یعنی وعده ی پاداش نیکو داده که همانا
بهشت است.و خداوند جهاد گران را بر جهاد گریزان به پاداشی عظیم
برتری داده است که این پاداش عظیم عبارت است از:
ادامه ی بحث در مطلب بعدی
امتحان مومنان با انواع آزار واذیت
خداوند متعال می فرماید:لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ
أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُواْ أَذًى كَثِيرًا وَإِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ
فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الأُمُورِ(آل عمران/186)
(به طورمسلم ازلحاظ مال وجان خود موردآزمایش قرار می گیریدوحتما
از کسانی که پیش از شمابدیشان کتاب داده شده است واز کسانی که کفر
ورزیده اند، اذیت وآزار فراوانی می بینید{ واعمال ناشایستی وسخنان نا
بایستی می شنوید}واگر در برابرآزمایشی مالی وجانی بردباری کنید واز
آنچه که بایدپرهیزکردبپرهیزید،کارهای شایسته همین است واین اموری
است که باید برانجام آنهاعزم راجزم کردودراجرای آنها کوشید) . برمبنا
ی این آیه ،سنت الهی در مورد بندگان مومن و دعوتگران ومجاهدان فی
سبیل الله آن است که ایشان را به انواع سختیها و آزار و اذیت مبتلا می
سازد.اموال وثروت آنان درجهت انفاق موردآزمایش قرار می گیرد ونیز
علاوه برضرر مالی ، ضررجانی نیزهمانند مجروح شدن وکشته شدن و
اسارت درمقابل دشمن،دامنگیرآنان خواهد شدوحبس مومنان درعصرما
، مصداقی از همین سنت است ؛ به طوری که حاکمان ستمگر و سرکش
دعوتگران را به بند زنجیر وزندان می کشند.نوعی دیگر از معضلات که
بنابرسنت الهی،دامنگیردعوتگران ومجاهدان فی سبیل الله می شوند، آن
است که آنان از طرف اهل کتاب ومشرکان ودیگر دشمنان کافر به انواع
اذیت و آزارزبانی مبتلا می شوند .آزار واذیتهایی،همچون طعن وبدگویی
نسبت به اسلام و دعوتگران و مبلغان اسلامی و وارد کردن تهمت های
ناروا ، به قصد باز داشتن مردم ازآنان . یکی ازموثرترین عکس العمل
مسلمانان در برابر این جنگ روانی وآزار واذیتهای تبلیغی،صبر وتحمل
وپایبندی به تقواست وچنین عکس العملی می تواند،باطل را نابود سازد
وحق را غالب.(تفسیر زمخشری،ج1،ص449)

